Aspartam (Aspartame)

🔬 Hoạt chất này là gì?

✨ Lợi ích sức khỏe đã ghi nhận

🧬 Hợp chất hoạt tính sinh học

• Mã phụ gia thực phẩm: E951
• Tên thương hiệu phổ biến: NutraSweet, Equal, Canderel, AminoSweet
• Thành phần trong nước ngọt ăn kiêng/không đường (như Diet Coke, Diet Pepsi), thường phối hợp với acesulfame-K
• Có mặt trong kẹo cao su không đường, gói đường ăn kiêng, sữa chua tách béo, món tráng miệng không đường, bột pha nước uống và một số viên thuốc/vitamin dạng nhai
• Nhãn sản phẩm tại Mỹ bắt buộc phải ghi cảnh báo: 'Phenylketonurics: Contains Phenylalanine' (Người mắc hội chứng phenylceton niệu: Có chứa Phenylalanine)

⚖️ Liều dùng & Thời điểm tối ưu

Mức tiêu thụ hàng ngày chấp nhận được (ADI) do FDA quy định là 50 mg/kg trọng lượng cơ thể/ngày. Trong khi đó, EFSA và JECFA/WHO áp dụng mức ADI là 40 mg/kg trọng lượng cơ thể/ngày, và JECFA đã tái khẳng định con số này vào năm 2023. Để vượt quá ngưỡng ADI của EFSA, một người trưởng thành nặng 70 kg sẽ phải uống khoảng 9 đến 14 lon nước ngọt ăn kiêng mỗi ngày. Lưu ý đặc biệt, chất này tuyệt đối phải tránh dùng đối với những người mắc hội chứng phenylceton niệu (PKU) do có chứa thành phần phenylalanine.

🛡️ Mức độ an toàn & Cảnh báo tác dụng phụ

Đối với đại đa số dân số, FDA, EFSA và JECFA đều đánh giá aspartame an toàn khi dùng đúng mức ADI. Báo cáo đánh giá lại của EFSA vào năm 2013 không tìm thấy bằng chứng về độc tính di truyền, khả năng gây ung thư hay tổn hại đến não, hành vi, thai kỳ và sự phát triển của trẻ nhỏ. Dù vậy, tín hiệu cảnh báo đáng chú ý xuất hiện vào năm 2023 khi IARC xếp aspartame vào Nhóm 2B "có thể gây ung thư cho người" dựa trên bằng chứng hạn chế về ung thư tế bào gan, dù JECFA đồng thời giữ nguyên mức ADI 40 mg/kg và đánh giá mối liên hệ ung thư chưa đủ thuyết phục. Các dữ liệu quan sát hiện còn mâu thuẫn; nghiên cứu NutriNet-Santé ghi nhận việc tiêu thụ nhiều aspartame có liên quan nhẹ đến sự gia tăng nguy cơ ung thư vú và các ung thư liên quan đến béo phì. Bên cạnh đó, hướng dẫn năm 2023 của WHO khuyến cáo không nên dùng các chất tạo ngọt không phải đường để kiểm soát cân nặng do thiếu lợi ích giảm mỡ dài hạn và có thể liên quan đến rủi ro tiểu đường tuýp 2 cũng như bệnh tim mạch. Những người mắc hội chứng PKU bắt buộc phải tránh xa aspartame vì cơ thể không thể chuyển hóa phenylalanine, trong khi các đồn đoán về việc gây đau đầu, co giật hay độc thần kinh ở mức dùng bình thường đều chưa được chứng minh qua các thử nghiệm có kiểm soát.