Cỏ ngọt (Stevia (Steviol Glycosides))

🔬 Hoạt chất này là gì?

✨ Lợi ích sức khỏe đã ghi nhận

🧬 Hợp chất hoạt tính sinh học

• E-number E960 (steviol glycosides); các loại mới hơn sản xuất bằng lên men được ký hiệu E960a-d
• Sản phẩm bán lẻ phổ biến: Truvia, PureVia, SweetLeaf, Stevia in the Raw, Splenda Naturals Stevia
• Glycoside chính: stevioside, rebaudioside A (Reb A), và rebaudioside M (Reb M) tinh khiết cao
• Có trong: nước ngọt diet/zero, nước có hương vị, sữa chua, chất tạo ngọt để bàn, thanh protein, bánh nướng, và bánh kẹo không đường
• Thường được trộn với erythritol, monk fruit, hoặc các chất tạo khối khác trong các sản phẩm để bàn

⚖️ Liều dùng & Thời điểm tối ưu

Stevia (E960) là phụ gia thực phẩm được EU cho phép. Tại Mỹ, FDA chấp nhận thông báo GRAS cho steviol glycosides tinh khiết cao (>=95%); chiết xuất lá nguyên hoặc thô KHÔNG được FDA phê duyệt làm phụ gia thực phẩm. JECFA thiết lập ADI 4 mg/kg trọng lượng cơ thể/ngày (tính theo steviol tương đương) tại cuộc họp lần thứ 69 (2008) và tái khẳng định tại cuộc họp lần thứ 82 (2016); EFSA cũng đặt ADI 4 mg/kg/ngày vào năm 2010. Trong đánh giá lại năm 2024, EFSA xem xét đề xuất tăng ADI lên 6 hoặc 16 mg/kg/ngày nhưng kết luận không đủ cơ sở, giữ nguyên 4 mg/kg/ngày. Con số 4 mg/kg bao gồm hệ số an toàn 100 lần so với NOAEL từ nghiên cứu gây ung thư trên chuột kéo dài 2 năm.

🛡️ Mức độ an toàn & Cảnh báo tác dụng phụ

Các cơ quan quản lý (EFSA 2010, JECFA 2008/2016) nhất quán kết luận steviol glycosides tinh khiết cao không gây độc gen và không gây ung thư; Reb A cho kết quả âm tính trong các thử nghiệm Ames, quái nhiễm sắc thể, và lymphoma tế bào chuột. Steviol glycosides không được hấp thu nguyên vẹn – vi khuẩn đường ruột thủy phân chúng thành steviol, sau đó được liên hợp và bài tiết, không có bằng chứng tích lũy. Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên hệ vi sinh vật đường ruột (4 tuần và 12 tuần) không thấy thay đổi đáng kể về đa dạng vi khuẩn so với nhóm chứng. Các lưu ý chính ở mức dân số, không riêng stevia: đánh giá EFSA 2024 chỉ ra rằng mức phơi nhiễm ở phân vị thứ 95 có thể đạt hoặc vượt ADI ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi khi sử dụng mở rộng, và khuyến nghị WHO 2023 khuyên không dùng chất tạo ngọt không đường (bao gồm stevia) để kiểm soát cân nặng hoặc phòng bệnh không lây nhiễm, do có thể liên quan đến tiểu đường type 2, bệnh tim mạch và tử vong, chủ yếu từ dữ liệu quan sát (khả năng đảo ngược nhân quả). Các thử nghiệm dài hạn về tim mạch chuyển hóa riêng cho stevia còn thưa thớt. Không có lo ngại dị ứng đã được thiết lập cho glycoside tinh khiết; những người nhạy cảm với cây họ Cúc (Asteraceae) đôi khi được khuyến cáo thận trọng với chế phẩm lá thô.